Kurumlar Vergisi’nden istisna edilen bazı kazançlar vardır. Bu yazıda tüm bu istisnaları sizin için ayrıntılarıyla anlattık.

Kurumlar Vergisi istisnaları, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5. maddesinde 11 bent halinde düzenlenmiştir. Bu istisnaları önce ana başlıkları ile verelim, sonra detaylandıralım:

  • İştirak kazançları istisnası
  • Yurt dışı iştirak kazançları istisnası
  • Tam mükellef anonim şirketlerin yurt dışı iştirak hisselerini elden çıkarmalarına ilişkin istisna
  • Emisyon primi kazancı istisnası
  • Türkiye’de Kurulu fonlar ile yatırım ortaklıklarının kazançlarına ilişkin istisna
  • Taşınmazlar ve iştirak hisseleri ile kurucu senetleri, intifa senetleri ve rüçhan hakları satış kazancı istisnası
  • Bankalara veya TMSF’ ye borçlu durumda olan kurumlar ile bankalara tanınan istisna
  • Yurt dışı şube kazançları istisnası
  • Yurt dışında yapılan inşaat, onarım, montaj işleri ile teknik hizmetlerden sağlanan kazançlarda istisna
  • Eğitim tesisleri ile rehabilitasyon merkezlerinin işletilmesinden elde edilen kazançlara ilişkin istisna
  • Risturn istisnası

İştirak kazançları istisnası

Bu maddeye göre şu kazançlar Kurumlar Vergisi’nden istisna edilir:

  • Tam mükellefiyete tabi başka bir kurumun sermayesine katılmaları nedeniyle elde ettikleri kazançlar
  • Tam mükellefiyete tabi başka bir kurumun kârına katılma imkânı veren kurucu senetleri ile diğer intifa senetlerinden elde ettikleri kâr payları
  • Tam mükellefiyete tabi girişim sermayesi yatırım fonu katılma payları ile girişim sermayesi yatırım ortaklıklarının hisse senetlerinden elde ettikleri kâr payları

Bu madde, sadece tam mükellefiyete tabi kurumların sermayelerine iştirak edilmesi ile kurumlarca elde edilen kâr paylarını kapsar. Bu nedenle dar mükellef kurumlardan kar payı alan kurumlar, elde ettikleri kar payları için iştirak kazançları istisnasından faydalanamaz. Diğer fon ve yatırım ortaklıklarının katılma payları ve hisse senetlerinden elde edilen kâr payları da bu istisnadan yararlanamaz.

Yurt dışı iştirak kazançları istisnası

Kurumların yurt dışından elde ettikleri iştirak kazançları, aşağıdaki koşullara topluca uyulursa Kurumlar Vergisi’nden istisna edilir:

  • İştirak edilen kurum, anonim veya limited şirket niteliğinde bir kurum ise
  • İştirak edilen kurum, kanuni ve Türkiye merkezli bir ofise sahip değilse 
  • İştirak payını elinde tutan kurum, yurt dışı iştirakin ödenmiş sermayesinin en az yüzde 10’una sahip ise
  • İştirak kazancının elde edildiği tarihten itibaren iştirak payı kesintisiz olarak en az bir yıl süre ile elde tutulursa
  • İştirak kazancının (kâr payı dağıtımına kaynak olan kazançlar üzerinden ödenen vergiler de dahil olmak üzere) iştirak edilen kurumun faaliyette bulunduğu ülke vergi kanunları uyarınca en az yüze 15 oranında; iştirak edilen yabancı kurumun esas faaliyet konusunun finansman temini veya sigorta hizmetlerinin sunulması ya da menkul kıymet yatırımı olması durumunda, iştirak edilen kurumun faaliyette bulunduğu ülke vergi kanunları uyarınca en az Türkiye’de uygulanan Kurumlar Vergisi oranında, Gelir Vergisi ve Kurumlar Vergisi benzeri toplam vergi yükü taşıması halinde
  • İştirak kazancı, elde edildiği hesap dönemine ilişkin Kurumlar Vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilirse

İştirak oranı yüzde 10’dan fazla olsa dahi süre şartı gerçekleşmezse ya tüm şartlar yerine gelirken vergi yükü şartı gerçekleşmezse istisnadan faydalanılamaz. Yurt dışındaki inşaat, onarım, montaj işleri ve teknik hizmetlerin yapılabilmesi için ilgili ülke mevzuatına göre ayrı bir şirket kurma durumunun zorunlu olduğu hallerde, bu şirketlere iştirak edilmesinden elde edilen kazançlara, herhangi bir şart aranmadan yurt dışı iştirak kazançları istisnası uygulanır. Fakat bu şirketlerin ana sözleşmesinde özel amaç için kuruldukları belirtildiyse fiilen bu amaç dışında faaliyet yapmamaları beklenir.

Tam mükellef anonim şirketlerin yurt dışı iştirak hisselerini elden çıkarmalarına ilişkin istisna

Tam mükellefiyete tabi anonim şirketlerin yurt dışı iştirak hisselerinin elden çıkarılmasından doğan kurum kazançları, aşağıdaki durumlarda Kurumlar Vergisi’nden istisna edilir:

  • Yurt dışı iştirakleri anonim şirketi veya limited şirket niteliğinde ise ve bu iştirakler Türkiye’de tam mükellef değilse
  • Yurt dışı iştirak kazancının elde edildiği tarih itibarıyla aralıksız olarak en az bir yıl süreyle nakit varlıklar dışında kalan aktif toplamının yüzde 75 veya daha fazlası yurt dışı iştirak hisselerinden oluşuyorsa ve yurt dışı iştiraklerinin her birinin sermayesine en az yüzde 10 oranında iştirak ediyorsa
  • Satışa konu iştirak hisselerini, elden çıkarma tarihi itibarıyla en az iki tam yıl (730 gün) süreyle aktifinde tuttuysa

Emisyon primi kazancı istisnası

Anonim şirketlerin, kuruluşlarında ve sermayelerini artırdıkları sırada çıkardıkları payların, itibari değerin üzerinde bir bedelle elden çıkarılması durumunda oluşan kazançlar Kurumlar Vergisi’nden istisna edilir. Bu istisna, anonim şirketlerin portföylerindeki diğer şirketlere ait hisse senetlerinin elden çıkarılmasından sağlanan kazançları kapsamaz.

Türkiye’de kurulu fonlar ile yatırım ortaklıklarının kazançlarına ilişkin istisna

Bu istisnaya göre Türkiye’de kurulmuş olan fon ve yatırım ortaklıklarının aşağıdaki kazançları Kurumlar Vergisi’nden istisna edilir:

  • Menkul kıymetler yatırım fonları veya ortaklıklarının portföy işletmeciliğinden doğan kazançları
  • Portföyü Türkiye’de kurulu borsalarda işlem gören altın ve kıymetli madenlere dayalı yatırım fonları veya ortaklıklarının portföy işletmeciliğinden doğan kazançları,
  • Girişim sermayesi yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları
  • Gayrimenkul yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları
  • Emeklilik yatırım fonlarının kazançları
  • Konut finansmanı fonları ile varlık finansmanı fonlarının kazançları

Bu istisna, bahsettiğimiz fon ve ortaklıkların söz konusu kazançları üzerinden kesinti yoluyla vergi alınmasına engel değildir.

Taşınmazlar ve iştirak hisseleri ile kurucu senetleri, intifa senetleri ve rüçhan hakları satış kazancı istisnası

Kurumların, en az iki sene süreli aktiflerindeki iştirak hisseleri ile aynı süreyle sahip oldukları kurucu senetleri, intifa senetleri ve rüçhan haklarının satışından doğan kazançların yüzde 75’lik kısmı ile aynı süreyle aktiflerinde yer alan taşınmazların satışından doğan kazançların yüzde 50’lik kısmı Kurumlar Vergisi’nden istisna edilir. Bu istisnadan, dar mükellef kurumlar da dahil tüm Kurumlar Vergisi mükellefleri faydalanabilir. Bu istisnanın şartları ise aşağıdaki gibidir: 

  • İstisna uygulamasına konu olan taşınmazlar ve iştirak hisseleri ile kurucu senetleri, intifa senetleri ve rüçhan haklarının en az sene (730 gün) kurumun aktifinde yer alması gerekir.
    • Kurumların mevcut hisse senetleri dolayısıyla ellerinde bulunan rüçhan hakkı kuponları karşılığında itibari değeriyle yeni hisse senedi iktisap ederlerse yeni iktisap edilen hisse senetleri açısından iktisap tarihi olarak eski hisse senetleri ya da iştirak hissesinin iktisap tarihi esas alınır. Bu durum, iştirak edilen kurumun nedeni ne olursa olsun yapmış olduğu sermaye artışı dolayısıyla bedelsiz olarak iktisap edilen hisse senetleri açısından da geçerlidir.
    • Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 19 ve 20. maddeleri kapsamında gerçekleştirilen devir, tam ve kısmi bölünme hallerinde, devir veya bölünme suretiyle devralınan taşınmazlar, iştirak hisseleri, kurucu senetleri ve intifa senetleri ile rüçhan haklarının iktisap tarihi olarak, devir alınan veya bölünen kurumdaki iktisap tarihi esas alınır.
    • Kurumlar tarafından, inşaatı henüz tamamlanmayan, fiilen kullanma imkanı da bulunmayan binaların satılması halinde; kurum aktifinde iki tam sene kayıtlı olması şartıyla yalnızca binanın arsasının satış kazancına tekabül eden kısmı Kurumlar Vergisi’nden istisna olur. Fakat arsa üzerinde inşa edilen ve aktife kaydedilen bina kurum adına tapuya tescil edilerek satılırsa satılan binanın iki yıllık aktifte bulundurulma süresinin başlangıç tarihi olarak, inşaatın tamamlandığı ve bina olarak kullanılmaya başlandığı tarih esas alınır.
    • Kurumlar Vergisi mükellefleri, aynı kuruma ait değişik tarihler itibarıyla iktisap ettikleri iştirak hisselerinin bir kısmını satarsa iştirak hisselerinin iki yıl aktifte yer alma koşulunu sağlayıp sağlamadığının tespitinde “ilk giren ilk çıkar (FİFO)” yöntemi kullanılır.
  • Bu değerlerin satışından elde edilecek kazancın istisnadan yararlanan kısmının, pasifte özel bir fon hesabına alınması ve satışın yapıldığı yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar söz konusu fon hesabında tutulması gerekir.
  • Satışın yapıldığı yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar pasifte özel bir fon hesabında tutulması gereken kazançların, beş yıl içinde fon hesabından başka bir hesaba (sermayeye ilave hariç) nakledilmesi, işletmeden çekilmesi, dar mükellef kurumlar tarafından yurt dışına transfer edilmesi veya bu süre içinde işletmenin tasfiyeye girmesi durumunda, bu işlemlere tabi tutulan kazanç kısmı için uygulanan istisna dolayısıyla zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler, Vergi Usul Kanunu uyarınca vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi ile birlikte alınır.
  • Bu istisnadan yararlanabilmek için, menkul kıymet veya taşınmaz ticareti ile uğraşılmaması gerekir. Menkul kıymet veya taşınmaz ticareti ve kiralanmasıyla uğraşan kurumların bu amaçla ellerinde bulundurdukları değerlerin satışından elde ettikleri kazançlar istisna kapsamı dışındadır.
    • Yapı kooperatiflerinin söz konusu istisnadan yararlanabilmesi mümkündür. Ancak, istisna edilen kazancın özel bir fon hesabında tutulması, hiçbir şekilde ortaklara dağıtılmayarak kooperatif amaçları doğrultusunda kullanılması gerekir. Ayrıca diğer kooperatiflerin yapacakları işlemlerden doğan kazançlar da kurumlar vergisinden istisna edilebilir.
    • Holding şirketlerin “24-Mali Duran Varlıklar” grubundaki hesaplarda izlemesi gereken iştirak hisselerinin satışından doğan kazançlar, diğer koşullar da sağlanırsa bu istisnadan yararlanabilir. Ayrıca holding şirketlerin esas faaliyeti taşınmaz ticareti olmadığından bu şirketlerin aktifinde yer alan taşınmazların satışından elde edilen kazançları dolayısıyla istisnadan yararlandırılmaları gerekir.

Bankalara, finansal kiralama ya da finansman şirketlerine veya TMSF’ye borçlu olan kurumlar ile bankalara tanınan istisna

  • Bankalara, finansal kiralama ya da finansman şirketlerine borçları nedeniyle kanuni takibe alınan ya da TMSF’ ye borçlu olan kurumlar ile bunların kefillerine ve ipotek verenlere tanınan istisna: Bankalara, finansal kiralama ya da finansman şirketlerine borçları nedeniyle kanuni takibe alınmış veya Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna borçlu durumda olan kurumlar ile bunların kefillerinin ve ipotek verenlerin sahip oldukları taşınmazlar, iştirak hisseleri, kurucu senetleri ve intifa senetleri ile rüçhan haklarının, bu borçlara karşılık bankalara, finansal kiralama ya da finansman şirketlerine veya bu fona devrinden sağlanan hasılatın bu borçların tasfiyesinde kullanılan kısmına isabet eden kazançların tamamı Kurumlar Vergisi’nden istisna edilir.
  • Bankalara, finansal kiralama ya da finansman şirketlerine tanınan istisna: Bankaların, finansal kiralama ya da finansman şirketlerinin kanuni takibe alınmış alacakları nedeniyle iktisap ettikleri taşınmazların (6361 sayılı Kanun kapsamında yapılan finansal kiralama işlemlerinde kiracının temerrüdü sebebiyle kanuni takipteki finansal kiralama alacakları karşılığında tarafların karşılıklı mutabakatıyla kiralayanın her türlü tasarruf hakkını devraldığı finansal kiralama konusu taşınmazlar dâhil) satışından doğan kazançlarının yüzde 50’lik, iştirak hisseleri, kurucu senetleri ve intifa senetleri ile rüçhan haklarının satışından doğan kazançlarının yüzde 75’lik kısmı Kurumlar Vergisi’nden istisna edilir.

Yurtdışı şube kazançları istisnası

Kurumların yurt dışındaki iş yerleri veya daimi temsilcileri aracılığıyla elde ettikleri kurum kazançları, belli şartlar altında Kurumlar Vergisi’nden istisna edilir.

İstisnadan yararlanılabilmesi için, yurt dışındaki iş yerleri veya daimi temsilciler aracılığıyla elde edilen kurum kazançlarının;

  • Doğduğu ülke vergi kanunları uyarınca en az yüzde 15 oranında Gelir ve Kurumlar Vergisi benzeri toplam vergi yükü taşıması
  • Elde edildiği hesap dönemine ilişkin yıllık kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmiş olması
  • İştirak edilen şirketin ana faaliyet konusunun, finansal kiralama dahil finansman temini, sigorta hizmetlerinin sunulması veya menkul kıymet yatırımı olması durumunda, bu kazançların doğduğu ülke vergi kanunları uyarınca en az Türkiye’de uygulanan Kurumlar Vergisi oranında Gelir ve Kurumlar Vergisi benzeri toplam vergi yükü taşıması gerekir.

Yurt dışında yapılan inşaat, onarım, montaj işleri ile teknik hizmetlerden sağlanan kazançlarda istisna

Yurt dışında bulunan işyerleri veya daimi temsilcileri aracılığıyla yapılan ve yurt dışında vergilendirilen inşaat, onarım, montaj işleri ile teknik hizmetlerden sağlanan kazançlar, herhangi bir koşula bağlanmaksızın Kurumlar Vergisi’nden istisna edilir.

Eğitim tesisleri, Özel Kreş ve Gündüz Bakımevleri ile Rehabilitasyon Merkezlerinin işletilmesinden elde edilen kazançlara ilişkin istisna

  • 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu kapsamındaki okul öncesi eğitim, ilköğretim, özel eğitim ve orta öğretim özel okullarının işletilmesinden elde edilen kazançlar
  • 633 sayılı Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname kapsamında yer alan özel kreş ve gündüz bakımevlerinin işletilmesinden elde edilen kazançlar
  • Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflara veya kamu yararına çalışan derneklere bağlı rehabilitasyon merkezlerinin işletilmesinden elde edilen kazançlar bu istisnadan faydalanabilir.
  • İstisnadan yararlanma koşulları ise şöyle:
    • Mükellefler, Milli Eğitim Bakanlığınca kendilerine verilen kurum açma izin belgesiyle, faaliyete geçtikleri hesap döneminden itibaren söz konusu istisnadan faydalanabilir.
    • Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ile kamu yararına çalışan dernekler ilgili Bakanlıkça kendilerine verilen kurum açma izin belgesiyle, faaliyete geçtikleri hesap döneminden itibaren söz konusu istisnadan faydalanabilir.
    • Kreş ve gündüz bakımevlerinin bu istisnadan yararlanabilmesi için 01/01/2017 tarihinden itibaren faaliyete geçmiş olmaları gerekiyor. Bu kurumlar, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca kendilerine verilen kurum açma izin belgesiyle, faaliyete geçtikleri hesap döneminden itibaren söz konusu istisnadan yararlanabileceklerdir.
    • İstisnadan faydalanmak için Hazine ve Maliye Bakanlığına başvurulmasına gerek yok.
    • İstisna, faaliyete geçilen dönemden itibaren beş hesap dönemi boyunca geçerli.
    • Eğitim öğretim işletmeleri ile rehabilitasyon merkezleri kazanç istisnasından yararlanan mükelleflerin, işletilen okul ve merkezlere ilave olarak yeni okul veya merkez açmaları durumunda, yeni açılan okul veya merkezden elde edilen kazanç, istisna uygulaması açısından ayrı bir birim olarak değerlendirilecektir. İlgili mevzuat çerçevesinde yeni bir okul açılışı olarak tanımlanmayan, mevcut okul kapasitesinin genişletilmesi veya başka bir binaya taşınılması hallerinde istisna uygulaması söz konusu değil.
    • Eğitim ve öğretim istisnasından yararlanan mükelleflerin bu işletmeleri başka bir kuruma devretmeleri halinde, devralan kurum istisnadan beş hesap dönemi değil, faydalanılmayan dönem kadar faydalanabilir. Mükelleflerin eğitim ve öğretim istisnasından faydalanabilmeleri için ayrıca Hazine ve Maliye Bakanlığı’na başvurmalarına gerek yok.

Risturn istisnası

Kooperatif ortaklarının yönetim gideri karşılığı olarak ödedikleri paralardan harcanmayarak iade edilen kısımlar ile tüketim kooperatiflerinde ortakların kişisel ve ailevi gıda ve giyecek ihtiyaçlarını karşılamak için satın alınan malların değerine göre hesaplanan risturnlar Kurumlar Vergisi’nden istisna edilir. Bu istisna, 29 Haziran 2004 tarihli ve 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu’na göre kurulan birliklerin üyeleri ile yaptıkları muameleler hakkında da uygulanır.

Sat-Kirala-Geri Al işlemlerinden doğan kazançlarda istisna

Her türlü taşınır ve taşınmaz malların 6361 sayılı Kanun kapsamında geri kiralama amacıyla ve sözleşme sonunda geri alınması koşulu ile kurumlar tarafından finansal kiralama şirketleri, katılım bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarına satışından doğan kazançlar ve bu kurumlarca söz konusu varlıkların devralındığı kuruma kira süresi sonunda devrinden doğan kazançlar, Kurumlar Vergisi’nden istisna edilir.

Kira sertifikası ihracı amacıyla her türlü varlık ve hakların satışından doğan kazançlarda istisna

Her türlü varlık ve hakların, kaynak kuruluşlarca, kira sertifikası ihracı amacıyla ve sözleşme sonunda geri alınması şartıyla varlık kiralama şirketlerine satışı ile varlık kiralama şirketlerince bu varlıkların devralındığı kuruma satışından doğan kazançlar Kurumlar Vergisi’nden istisna edilir.

Sınai mülkiyet haklarında istisna

Türkiye’de gerçekleştirilen araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan buluşlarla ilgili aşağıdaki kazançların yüzde 50’si kurumlar vergisinden istisna edilir:

  • Kiralanması neticesinde elde edilen kazanç ve iratlar
  • Devri veya satışı neticesinde elde edilen kazançlar
  • Türkiye’de seri üretime tabi tutularak pazarlanmaları hâlinde elde edilen kazançlar
  • Türkiye’de gerçekleştirilen üretim sürecinde kullanılması sonucu üretilen ürünlerin satışından elde edilen kazançların patentli veya faydalı model belgeli buluşa atfedilen kısmı

Bu istisna, buluşa yönelik hakların ihlal edilmesi neticesinde elde edilen gelirler ile buluş nedeniyle alınan sigorta veya diğer tazminatlar için de uygulanır.

Diğer kanunlardaki istisnalar

  • Türk Uluslararası Gemi Siciline Kayıtlı Gemilerin İşletilmesinden ve Devrinden Elde Edilecek Kazançlara İlişkin İstisna (4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu 12. madde)
  • Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde edilen kazançlara ilişkin istisna. (Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu geçici 2. madde)
  • Serbest Bölge Kazanç İstisnası. (3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu Geçici Madde 3)
  • Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında düzenlenen ürün senetlerinde kazanç istisnası (Gelir Vergisi Kanunu geçici 76. madde)

İşletmeniz için en uygun Mikro Yazılım programını seçmek için tıklayın.

Şimdi Mikro Yazılım programlarını kiralama modeliyle de kullanabilirsiniz.