Yargının iş yükünü azaltan, hukuki ihtilafların çözümünde mahkemelere yardımcı olan arabulucu nedir, iş uyuşmazlıklarında nasıl rol oynar?

Bu yazımızda alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri arasında en çok kullanılan yöntemlerden biri olan arabuluculuktan söz edeceğiz. Hem dava sayısını azaltan hem de kişiler arasındaki ilişkileri yeniden düzenleyerek toplumsal uzlaşmayı sağlayan arabulucunun iş uyuşmazlıklarında nasıl bir rol oynadığına bakacağız.

Arabuluculuk nedir?

Arabuluculuk, yansız bir üçüncü tarafın uyuşmazlık içindeki taraflara kabul edilebilir ortak çözümler bulmak konusunda yol göstermesidir. Taraflar, aralarındaki uyuşmazlığı, uzlaştırma ve arabuluculuk yöntemi sayesinde yargı yolu dışında da çözebilir. 

İş uyuşmazlıklarında arabuluculuk

İş Mahkemeleri Usul Kanunu, iş ilişkisinden köklenen uyuşmazlıklara arabuluculuğu dava şartı olarak getirmiştir. Kanun, 1 Ocak 2018 tarihinden beri “Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.” maddesi ile yürürlüktedir. Bu nedenle, arabulucuya başvuru yapılmadan dava açılırsa herhangi bir işlem yapılmaz ve dava şartı yokluğu nedeniyle HMK 114 gereğince bu davanın usulden reddine karar verilir. 

Arabulucunun rolü nedir?

Arabulucu, bir uyuşmazlık sırasında tarafsızdır. Dolayısıyla tarafları bağlayan bir karara varmaz. Yalnızca tarafları fikir birliğine ulaştırma emelini taşır. Bu sebeple hem özel hem de ortak görüşmeler yapabilir. Arabulucunun görevi, sorunu çözmektir. Tarafların aralarındaki sorunu anlamalarına yardım eder ve birlikte konuşarak ortak çözümler üretmelerini sağlar. Arabulucu taraf tutmadığı gibi hukuki tavsiye de vermez. Objektifliğine zarar verecek bir düşünce, bakış açısı ya da öneri sunamaz. Arabulucu gerektiği takdirde tarafları birbirinden de korur. Katılımcılar ve konunun geçmişi hakkında bilgi sahibi olur, tarafların da bu süreçten ne gibi kazanımlarla ayrılmak istediğini bilir. Anlaşmazlığı tüm boyutlarıyla tanımlar, uzlaşılan alanları da belirler. Buna göre uzlaşma seçeneklerini de genişletir. Tarafların çözüm sürecindeki varlıklarının eşit; söz haklarının ve çözüm önerileri konusundaki katılımlarının adaletli olmasını sağlar. Anlaşmaya varıldığında ise süreci sonlandırır.

Arabuluculuk iş hayatını ve iş davalarını nasıl etkiliyor?

Araştırmalar gösteriyor ki arabuluculuğun zorunlu olduğu dava süreçlerindeki anlaşmazlıkların yarısından çoğu uzlaşma ile sonuçlanıyor. Bu nedenle arabulucu sisteminin iş hayatındaki anlaşmazlıklarda anlaşmaya varılmasına büyük katkılar sunduğunu söyleyebiliriz. Bu nedenle bu süreci iyi değerlendirmek gerekir. İşte arabuluculuğun iş hayatındaki olumlu etkileri:

  • Tüketici, adil ticaret, sigorta, bilişim, mesleki ihmal ve mülk anlaşmazlıkları gibi pek çok konuda çözüm odaklı bir müzakere süreci sunar. 
  • Uyuşmazlıkların barışçıl biçimde ortadan kaldırılmasını sağlar. 
  • Tarafların gelecekte yeniden işbirliği yapmalarının önünü açar. 
  • İş davalarının az maliyetle hızlı sonuçlar vermesini sağlar.  
  • Arabuluculuk sayesinde daha hızlı karar alınır. 
  • Tarafların çözüme ulaşmak için yeni ve denenebilir yollar keşfetmelerini sağlar.
  • Ticari hakların korunması açısından taraflara vizyon kazandırır. 
  • Gizliliğe önem verdiği için tarafların ticari sırlarını korur. 

Zorunlu arabuluculuk kapsamına giren davalar

  • İşe İade Davaları
  • Boşta Geçen Süre Tazminatından Doğan Davalar
  • İşe Başlatmama Tazminatından Doğan Davalar
  • Kıdem Tazminatı Alacağından Doğan Davalar
  • İhbar Tazminatından Doğan Davalar
  • Kötüniyet Tazminatından Doğan Davalar
  • Bakiye Süre Ücreti Alacağından Doğan Davalar
  • Eşit Davranmama Tazminatından Doğan Davalar
  • Sendikal Tazminattan Doğan Davalar
  • Ücret Alacağından Doğan Davalar
  • Fazla Mesai Ücretinden Doğan Davalar
  • Yıllık İzin Ücretinden Doğan Davalar
  • Yol ve Yemek Ücretinden Doğan Davalar
  • Ulusal Bayram ve Genel Tatil (UBGT) Ücretinden Doğan Davalar
  • Prim ve İkramiye Ücretinden Doğan Davalar

Zorunlu arabuluculuk kapsamına girmeyen davalar

  • İş Kazasından Doğan Maddi Tazminat Davalar
  • İş Kazasından Doğan Manevi Tazminat Davaları
  • İş Kazasından Doğan Maluliyet ve İş Göremezlik Oranının Tespiti Davaları
  • İş Kazasından Doğan Maluliyet Oranına İtiraz Davaları
  • İş Kazası Nedeniyle İşverene ve Sair Kusurlu Kişilere Açılan Rücu Davaları
  • Meslek Hastalığından Doğan Maddi Tazminat Davaları
  • Meslek Hastalığından Doğan Manevi Tazminat Davaları
  • Meslek Hastalığından Doğan Maluliyet ve İş Göremezlik Oranının Tespiti Davaları

İşletmeniz için en uygun Mikro Yazılım programını seçmek için tıklayın.

Şimdi Mikro Yazılım programlarını kiralama modeliyle de kullanabilirsiniz.