Bilanço usulü esasından işletme hesabı esasına geçiş, işletme hesabı esasından bilanço usulü esasına geçiş nasıl olur? Birlikte inceleyelim…

Defter tutma nedir?

İşletmeler kazançlarından devlete karşı vergi vermekle yükümlüdür. Bu nedenle işletmeler, kazançlarından ödemeleri gereken vergi durumlarını, verginin doğru hesaplanıp hesaplanmadığını kontrol etmek durumundadır. Devlet de vergi denetimini sağlayabilmek adına işletmenin gelir gider işlemlerini inceler. Bu incelemeler işletmelerin tuttuğu ticari defter ve belgelerle sağlanır ve takip edilir. Herhangi bir işletmede meydana gelen parasal işlemlerin belirli bir düzen içerisinde ticari defterlere yazılmasına da defter tutma denir.

Ticari defterler ne işe yarar?

Bu denetimin sağlanabilmesi nedeniyle Vergi Usul Kanunu’nda 171-242. maddeler ticari defter ve belgeler ile ilgili düzenlemeleri kapsar. Anlaşılacağı üzere vergi ödemeleri için defter tutma işleminin oldukça önemli bir yeri vardır. Ancak defter tutma işlemi yalnızca devletin vergileri daha sağlıklı bir şekilde takip etmesine imkan vermez. Onun dışında defter tutma işlemini gerçekleştiren işletme de kanunda belirtildiği şekliyle tutması halinde bu defterden oldukça yararlanır. Defterde yazılan parasal işlemler sayesinde işletmesinin kar-zarar durumunu, satacağı malların maliyet fiyatını, dolayısıyla satış fiyatını öğrenir. İşletme ile parasal ilişkisi olan kişi veya kurumlarla arasındaki borç alacak durumunu görebilir, devlete ödeyeceği vergi tutarını hesaplayabilir. İşletme ile parasal ilişkisi olan kişi veya kurumlarla arasındaki borç alacak durumunu görebilir, devletine ödeyeceği vergi tutarını bilir. İstatistiksel bilgi elde ederek geçmiş dönemlerle işletmenin güncel durumunu karşılaştırabilir. İşletmesinin verimini arttırıcı kararlar alır. Herhangi bir hukuki durum oluştuğu takdirde tutulan defteri ilgili kurum ve makamlara ispat olarak sunabilir.

Hangi işletme ve kişiler defter tutmak zorundadır? 

Defter tutma zorunluluğu olan işletme ve kişiler Vergi Usul Kanunun tarafından belirtilir. Vergi Usul Kanunu’nun 172. maddesine göre defter tutması gereken gerçek ve tüzel kişiler şunlardır:

  • Ticaret ve sanat erbabı
  • Ticaret şirketleri
  • İktisadi kamu kurumları
  • Dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler
  • Serbest meslek sahipleri
  • Zirai faaliyette bulunan çiftçiler

Hangi işletme ve kişiler defter tutmaz? 

Peki kimler defter tutmaktan muaftır? Vergi Usul Kanunu’nun 173. maddesinde belirtilen şartları karşılayan kişi ve işletmeler ticari defter tutmak zorunda değildir. Bu şartları sağlayan kişiler yasada şöyle şekilde belirtilir: 

  • Gelir vergisi muafiyeti olan esnaf. İş yeri açmadan, işçi çalıştırmadan, pazar takibi yapmadan, motorlu araç kullanmadan değeri yüksek olmayan malları kendi adına üreterek ya da alım satım yaparak gelir elde eden kişiler gelir vergisinden muaf olurlar. Bu nedenle defter tutma yükümlülükleri yoktur. 
  • Gelir Vergisi Kanunu’nda belirtilen işletme büyüklüklerini aşmamış olan çiftçiler stopaj yoluyla vergilendirilirler. Bu nedenle ticari defter tutmaları gerekmez. 
  • Gelir Vergi Kanunu’nun 47 ve 48. maddelerinde belirtilen genel ve özel şartları taşıyarak ticari kazançları basit usulde vergilendirilen kişi ve işletmeler ticari defter tutmakla yükümlü değildir. 
  • Kurumlar vergisinden muaf olan iktisadi kamu müesseseleri defter tutmazlar. Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 4. maddesine göre dernek ve vakıflara ait olarak genel insan ve hayvan sağlığını koruma amaçlı, toplumsal amaçlı, eğitim amaçlı işletilen kurumlar, vergi muafiyeti tanınan gruplar arasındadır. Bu nedenle bu işletme ve kurumların da ticari defter tutma yükümlülükleri kalkmış olur.

Tutulması zorunlu defterler hangileridir?

Tüccarlar defter tutma bakımından iki sınıfa ayrılır. Vergi Usul Kanunu 176. maddeye göre tüccarlar ticari defter tutma bakımından iki sınıfa ayrılmıştır. Her iki sınıfın da ticari defter tutma şekli ve tutacağı defterlerin türü birbirinden farklıdır. Kanuna göre

  • Birinci sınıf tüccarlar bilanço esasına göre,
  • İkinci sınıf tüccarlar ise işletme hesabı esasına göre işletme defteri tutmak zorundadır.

1. sınıf tacirin tutması gereken defterler hangileridir?

Vergi Usul Kanunu’nun 177. maddesinde bilanço usulüne göre defter tutması gereken birinci sınıf tacir grubuna kimlerin dahil olduğu belirtilir. Vergi Usul Kanunu’nun 177. maddesi uyarınca 2021 yılı bilanço hesabı hesabı esasına göre defter tutması gereken kişi ve işletmelerin hadleri, yıllık bazda

  • Alış tutarı 300.000 TL’yi aşan
  • Satış tutarı 420.000 TL’yi aşan
  • Gayrisafi iş hasılatı 150.000 TL’yi aşan
  • İş hasılatının beş katı ile yıllık satış tutarının toplamı 300.000 TL’yi aşan tacirler bilanço defteri tutmak durumundadır.

Yukarıda belirtilen maddeler her sene Maliye Bakanlığı’nca belirlenir ve yazılı değerler 2021 yılı için geçerlidir. Kurumlar vergisi ile bağlı olan diğer tüm tüzel kişiler yani her türlü ticaret şirketi birinci sınıf tüccar olarak değerlendirilir. Bu nedenle bilanço defteri tutmak durumundadırlar. İhtiyari olarak bilanço esasına göre defter tutmayı tercih eden kişi ve kurumlar da ticari defter tutabilir.

Birinci sınıf tüccar sayılanlar bilanço esasına göre hangi defterleri tutmak zorundadır?

2. sınıf tacirin tutması gereken defterler hangileridir?

İkinci sınıf tacirler yukarda da belirttiğimiz gibi işletme hesabı esasına göre defter tutmak zorundadır. Bu defterler tek taraflı kayıt sistemine dayanıyor. gelir gider çizelgeleri farklı sayfalara yazılarak kayıt altına alınıyor. Bu kayıtlar sayesinde 2. sınıf tacirler mali işlemlerini takip edebiliyor.

İşletme defteri tutması gereken kişiler ve işletme defteri tutma hadleri

İkinci sınıf tüccar olarak kabul gören kişi veya işletmelerin işletme defteri tutabilmeleri için belirlenen bazı sınırlar bulunmaktadır. Bu sınırlar kanunda belirtilen ve en güncel haliyle şu şekildedir: 

  • Mal alım satımı ile uğraşanların senelik alımı 300.000 TL ‘yi ve satım miktarlarının ise 420.000 TL’yi aşmaması,
  • Mal alım satımı dışındaki işlerle uğraşan kişiler için bir sene içindeki gayrisafi iş hasılatının 150.000 TL’yi aşmaması,
  • İlk iki maddede işleri birlikte yapanlar için ise 2 numaralı maddede belirtilen iş hasılatının 5 katı ile senelik satış miktarının toplamının 300.000 TL’yi aşmaması gerekir.

Yukarıda belirtilen maddeler her sene Maliye Bakanlığı’nca belirlenir ve yazılı değerler 2021 yılı için geçerlidir.

Bilanço usulü esasından işletme hesabı esasına geçiş nasıl yapılır?

01.01.2021 tarihinden itibaren bilanço usulü esasına göre defter tutan mükellefiyet statüsünden işletme hesabı esasına göre defter tutacak mükellefiyet statüsüne geçiş yapmak istiyorsanız sırasıyla aşağıdaki yolları takip edebilirsiniz:

  • basvuru.defterbeyan.gov.tr adresinden başvuru yapın
  • Gelir İdaresi Başkanlığı’nın defter beyan sistemi (portal.defterbeyan.gov.tr) üzerinden 2021 yılı karşılama ekranına onay verin
  • Onayınızın ardından adres üzerindeki “Mükellefiyet ve Defter Durumlarınız” menüsündeki bilgileri dikkate alarak Sistem Yönetimi → Defter İşlemleri menüsünden “Defter Durum” kontrollerinizi yapabilirsiniz.

2021’den önce vergi yükümlülüğünüz varsa ve bilanço esasına göre defter tuttuysanız

Mükellefiyet ve defter durumunuz dikkate alınarak 01.01.2021 tarihinden önce vergi yükümlülüğünüz halen varsa ve 2018-2019 ve 2020 yılları arasında bilanço esasına göre defter tuttuysanız internet sitesi üzerinde sadece 2018-2019 ve 2020 yıllarını gösteren sayfanızda iken “Bilançoya Geçiş Yap” butonunu kullanın. 01.01.2021 Tarihinden başlayarak işletme hesabına göre defter tutacağınızdan dolayı “Sistem Yönetimi > Defter İşlemleri > 2021 Yılı > İşletme Defteri > İşlem Yap” adımlarını takip ederek “Bilançoya Geçiş Yap” emrini vermeyin. Çünkü başlangıç tarihinin 01.01.2021 olduğu sayfada “Bilançoya Geçiş Yap” işlemenin yapmanız halinde 2021 yılına ait sayfanız tamamen kullanıma kapatılacaktır. 

İşletme hesabı esasından bilanço usulü esasına geçiş nasıl yapılır?

01.01.2021 tarihinden itibaren işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefiyet statüsünden bilanço usulü esasına göre defter tutacak mükellefiyet statüsüne geçiş yapmak istiyorsanız sırasıyla aşağıdaki yolları takip edebilirsiniz:

  • portal.defterbeyan.gov.tr adresine giriş yapın
  • 2021 yılı karşılama ekranına onay verin

Onay işleminin ardından aşağıdaki iki aşamalı işlemleri gerçekleştirerek “2021 Yılı Bilanço Geçiş” işlemini tamamlayın.

1. Aşama 

  • “Bilançoya Geçiş Yap” emri verilmeden önce “Sistem Yönetimi > Defter İşlemleri 2021 Yılı > İşletme Defteri > İşlem Yap” adımlarını uygulayarak öncelikle 2021 yılı sayfasına geçiş yapın.
  • Başlangıç tarihinin 01.01.2021 olarak gösterildiği sayfada olduğunuzu kontrol edin
  • Bu işlemlerden sonra 2. aşamaya geçin.

2. Aşama: 

  • Başlangıç tarihinin 01.01.2021 olarak gösterildiği sayfada Sistem Yönetimi > Defter İşlemleri > İşletme Defteri > İşlem Yap > Bilançoya Geçiş Yap adımlarını takip ederek “2021 Yılı Bilanço Geçiş İşlemlerini” tamamlayın.
  • Geçiş adımlarınızı başlangıç tarihinin 01.01.2021 olarak gösterildiği işlem sayfasında uyguladığınızdan emin olun. 

İşletmeniz için en uygun Mikro Yazılım programını seçmek için tıklayın.

Şimdi Mikro Yazılım programlarını kiralama modeliyle de kullanabilirsiniz.